Ambitie als leidraad voor implementatie Omgevingswet

Voor een goede implementatie van de Omgevingswet is een heldere en concrete ambitie cruciaal. Eentje die niet blijft hangen in algemeenheden. Dat maakt werken met de nieuwe wet concreter en eenvoudiger. Elk vraagstuk kan je toetsen aan die ambitie.

Wij komen als adviseurs van Kragten bij veel gemeenten over de vloer en zien dat nog lang niet elke organisatie voldoende is voorbereid op 2022. Dat de implementatie met een jaar is opgeschort, geeft veel gemeenten lucht. De vragen waar wij dagelijks mee te maken krijgen op het gebied van de Omgevingswet lopen sterk uiteen. Het is maar net hoe ver een gemeente al is. Vaak willen gemeenten dat we ze op weg helpen, willen ze weten welke instrumenten ze tot hun beschikking hebben, hoe ze een goede Omgevingsvisie maken of hoe ze het beste bewoners daarbij kunnen betrekken. Maar de vragen gaan ook over het proces, over hoe het gaat als er een aanvraag van een initiatiefnemer komt. De beslistermijn wordt natuurlijk korter, dat heeft invloed op de interne organisatie, maar ook op de samenwerking met ketenpartners.

Dagelijkse praktijk

Het lijkt erop dat nog niet elke gemeente ervan doordrongen is dat de komst van de wet een grote impact heeft op de organisatie. Daar zit de grote worsteling. Je wilt de Omgevingsvisie vormgeven, kijkt hoe regels en plannen in elkaar steken en hoe je dat borgt in processen. Tegelijkertijd heb je te maken met de dagdagelijkse praktijk die een plek moet krijgen, zeker nu er meer ruimte komt voor initiatiefnemers. Het is ook lastig om op voorhand je organisatie in te richten als je nog niet zeker weet hoe het gaat lopen, welke poppetjes op welke plek komen te zitten en welke route een verzoek gaat afleggen.


Clubje Omgevingswet

En dat wordt nog eens extra lastig gemaakt doordat momenteel nog niet iedereen met de invoering van de wet bezig is. Bij veel gemeenten bestaat er een clubje Omgevingswet. Maar de rest krijgt er ook mee te maken. Neem de stedenbouwkundige, andere mensen gaan zich straks met zijn werk bemoeien. Deze mensen vragen zich af hoe ze straks voldoende inspraak houden op de plannen. Moeten ze meteen aan de voorkant hun zegje doen of kan dat ook later in het proces?

Volgens de laatste planning zou de Omgevingswet per 1 januari 2022 ingevoerd moeten worden en dat brengt veel onzekerheid met zich mee. Vakinhoudelijk, op het vlak van het juridische aspect en in hoe we met elkaar omgaan, zowel intern als naar buiten toe.



Van Wijkvisie naar Omgevingsvisie

De kennis van ambtenaren is meestal sectoraal. Simpelweg bij je collega’s te rade gaan voor het maken van een gebiedsdekkende visie is niet altijd voldoende. Per sector zijn voor een gebied de normen vastgelegd. Al deze visies bij elkaar vegen kan dus niet, dan zou je niet voldoende ruimte hebben om al die normen te halen. Het gaat er vooral om dat je weet: wat is waar en wanneer belangrijk? Het kan helpen om het gebied kleiner te maken. Begin bijvoorbeeld bij een centrumgebied of een wijk. Om van wijkvisies naar een Omgevingsvisie te komen moet je vervolgens op zoek naar de integraliteit tussen de gebieden. Het voordeel is dat je een groot deel van de discussie dan al gevoerd hebt op wijkniveau.

Aanjagen
Inhoudelijke opgaven als klimaatadaptatie, energietransitie en gezondheid helpen bij het aanjagen van de Omgevingswet. Dat zijn ook vraagstukken die je met een integrale blik moet benaderen. Deze opgaven waren er eerst niet, of in een ander domein dan het fysieke. En dan helpt het dat er een verplichting aan vast zit.

Participatie is meer dan communiceren 

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe wet is participatie. Initiatiefnemers zijn verplicht participatie te voeren. Of dat ook betekent dat er echt iets verandert ten opzichte van de huidige gang van zaken is nog maar de vraag. Je moet participatie voeren, dat moet de initiatiefnemer ook kunnen aantonen.  Veel gemeenten ervaren op dit onderwerp een worsteling. In de meeste gevallen is de gemeente op dit moment in de lead en ze voelen de verantwoordelijkheid om dat ook zo te houden. Maar participatie is veel meer dan alleen communiceren. Je zou veel meer aan marktpartijen kunnen overlaten. Bovendien zit de overheid altijd in een spagaat: hoe verhoudt het individuele belang zich ten opzichte van het algemeen belang. 

Voor een goede implementatie van de omgevingswet is een heldere ambitie onontbeerlijk. De ambitie is de basis. Daarin staat wat je echt belangrijk vindt en hoe je met burgers en ketenpartners wilt omgaan. Hier moet je elk vraagstuk aan kunnen toetsen. We zien regelmatig dat die ambitie onvoldoende is neergezet. We komen dan bij de waarom-vraag. Een ambitie is maatwerk, in de context van de gemeente. Je moet er alert op zijn dat de ambitie niet blijft hangen in algemeenheden. Om te weten wat de ambities zijn helpt het om verhalen op te halen in je gemeente. De inwoners kijken met een integrale blik naar hun omgeving.

Aan de slag
We verwachten dat het nog wel een paar jaar sappelen wordt met de Omgevingswet. Onze manier van denken is al aan het veranderen. We zitten al anders in de wedstrijd. We moeten gewoon aan de slag, we hebben antwoorden te geven op de integrale vraagstukken, ook zonder wet.

Lees meer